Hương vị bánh buồn làng cũ

13:06 - 02/10/2022

Ngày còn bé, mỗi khi lỡ miệng nói thèmbánh cấp, bánh cúng là thế nào bản thân cũng bị người lớn trong làng la cho một trận.

Cũng đúng thôi bởi đây là loại bánh thường chỉ xuất hiện trong các đám cúng tuần, cúng trăm mười ngày hay cúng giáp năm cho người mất theo quan niệm dân gian, nên chẳng biết từ bao giờ chỉ cần đề cập đến tên bánh là người ta mặc định ngay đến chuyện chết chóc, không may.

Với bọn trẻ con, nếu lỡ cơn “thèm ác nhơn” ập đến, cũng đành nén lại chứ không dám than, để rồi thi thoảng trong không khí đượm buồn, gặp lại những chiếc bánh nhỏ nhắn có phần ruột trắng nõn, hòa quyện cùng vị dẻo của nếp, bùi của đậu, béo ngậy của nước cốt dừa quyện chặt vào nhau… mà nghe thương hoài cái vị mộc mạc, đặc trưng của quê hương.

Hương vị bánh buồn làng cũ

Bánh cấp, bánh cúng

Theo lời kể của mẹ tôi, bánh cúng ban đầu gọi là bánh cuốn, vì để đựng phần bột bánh, lá chuối dùng làm bánh phải cuốn thành hình ống tròn, dài cỡ tay người lớn. Còn với bánh cấp, trước đây có tên là bánh cặp vì thường hai cái bánh sẽ úp mặt vào nhau và bị cột bằng dây thật chặt. Mãi đến khi lớn lên, theo học chuyên ngành văn hóa dân gian, tôi mới có cơ hội tìm hiểu rõ ngọn ngành. Hóa ra đây là các loại bánh cổ truyền trong tín ngưỡng phồn thực của người Chăm từ xa xưa, được làm từ gạo nếp, một loại thực phẩm được đánh giá là tinh khiết trong tín ngưỡng của người xưa, để dâng cúng thần linh. Bánh cấp là loại bánh được gói theo hình chữ nhật bằng lá chuối, buộc hai cái lại với nhau thành một cặp, biểu trưng cho sinh thực khí nữ (yoni). Còn tên gốc của bánh cúng là bánh cuốn, do khi gói bánh phải cuốn lá dừa lại thành hình dài, biểu trưng cho sinh thực khí nam (linga).

Theo quan niệm của người xưa, khi âm dương hòa hợp sẽ sản sinh ra vạn vật đất trời, chính do đó mà hai loại bánh này được làm để dâng cúng, nhằm gửi gắm mong ước về sự sinh sôi nảy nở, phồn thịnh vững bền. Suốt hành trình mở cõi phương Nam, quá trình cộng cư với nhiều dân tộc đã tạo nên nhiều sự tiếp biến văn hóa, hai loại bánh này cũng được đọc trại thành “bánh cấp, bánh cúng”. Và đã thành thông lệ, hễ nhà nào có người vừa mất là mỗi khi cúng tuần, trăm mươi ngày, giáp năm… thế nào cũng phải có hai thức bánh đầy đặn âm dương này.

Hương vị bánh buồn làng cũ

Bánh cúng miền Tây

Tuy mang vẻ ngoài đơn thuần, mộc mạc nhưng để có được những chiếc bánh thơm ngon là cả nghệ thuật của người làm bánh. Nguyên liệu để làm rất giản đơn, nếp sau khi được xào chung với đậu trắng và nước cốt dừa sẽ được gói tinh tế đúng theo tên gọi và hình dáng mỗi loại rồi đem luộc sau vài giờ sẽ chín. Đến công đoạn gói bánh, tàu lá chuối (chuối sứ hay chuối hột) dùng đều phải tươi, rọc lấy lá, đem phơi hơi héo rồi được xé thành từng miếng bề ngang cỡ hơn lòng bàn tay, tỉ mẩn lau thật sạch cả hai mặt.

Ngày còn bé, tôi thường thích ngồi ở một góc bếp lặng lẽ nhìn mẹ và các cô, các dì trong làng gói bánh. Những bàn tay chai sạn, lam lũ vì ruộng đồng quanh năm lại cực kỳ khéo léo khi cuộn từng chiếc bánh. Để cuộn thành công một chiếc bánh đẹp, người cuộn phải khéo léo bắt đầu từ mép lá, cuộn sao cho các lớp lá xếp chồng, hiện vân đẹp mắt, gấp mép ở cuối đầu rồi dùng dây chuối khô xé nhỏ buộc lại. Thông thường, khi nhà có đám, đội ngũ gói bánh thường là con cháu của những người đã mất, xúm xít quây quần bên nhau. Câu chuyện góp vào là biết bao ký ức buồn thương về một thời đã qua, về những người đã ra đi như: “Ngày xưa nghèo khó, ba má nuôi mình…”, “Phải chi còn ba má, chắc giờ vui lắm”… lặng lẽ tràn ra như những giọt nước mắt cố chảy ngược vào lòng.

Mẹ tôi, mỗi khi ngồi cùng các cô, các dì lại nao nao kể về chuyện bà ngoại lúc sinh thời, cứ vài ngày lại tích trữ một lon gạo hoặc nếp ở góc nhà. Bà không bao giờ ăn vào phần gạo ấy, dẫu có đôi khi gia cảnh thiếu thốn, ông bà phải rau cháo nuôi nhau. Khi ông ngoại hỏi, bà hiền hậu mỉm cười bảo để dành sẵn, chờ con cháu về gói bánh. Những câu chuyện từ thế hệ trước thấm dần vào thế hệ sau, khiến cả lũ trẻ con đang khấp khởi nếm vị ngọt của bánh tự nhiên thấy sao man mác vị buồn thương.

Thi thoảng, có dịp về quê, cầm chiếc bánh trên tay mà lòng tôi nhớ biết bao chuyện đến - đi vô thường của những người thương yêu. Nhất là những khi thấy đĩa bánh cấp, bánh cúng để sau làn khói hương trên bàn thờ ông bà ngoại. Dường như ông bà vẫn ngồi đó, cười hiền từ bên con cháu, cái bánh trên tay cũng hiền lành như thức quà bình dị của bà năm nào…

 

 

 

👉 Mời bạn tải ngay ứng dụng

logo sctvonline

để xem phim hay, độc quyền tại:


Bình luận (0)

Gửi bình luận của bạn

Captcha

TIN CÙNG CHUYÊN MỤC

Thanh toán hóa đơn SCTV

lịch phát sóng trên truyền hình

SCTV TRAO GIẢI NHẤT LAPTOP MACBOOK PRO CHƯƠNG TRÌNH SCTV - 30 NĂM ĐỒNG HÀNH CÙNG GIA ĐÌNH VIỆT
 

MÙA HÈ RỘN RÀNG - SẴN SÀNG CÁP NÉT

TRỌN GÓI INTERNET SIÊU TỐC - TRUYỀN HÌNH KỸ THUẬT SỐ ĐỈNH CAO TỪ SCTV

TRI ÂN KHÁCH HÀNG - GỬI NGÀN QUÀ TẶNG
 

Tin tổng hợp

Liên kết trang

 

Truyen hinh cap va Mang Internet SCTV

 

sctvonline

Trang tin sống động từng giây scj-shopping
Trang tin chuyện nóng 24h

 

Nguồn: Vietcombank

 

Nguồn: Minh Ngọc

Truyền hình - Điện ảnh

Scroll

Đang gửi...