Thiết lập lại kỷ luật thị trường trái phiếu doanh nghiệp từ trách nhiệm đến minh bạch

Trả lại bản chất thị trường

Sau nhiều năm biến động, thị trường trái phiếu doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng. Trong bối cảnh đó, Nghị định 200/2026/NĐ-CP được xem là một dấu mốc quan trọng khi tái khẳng định nguyên tắc doanh nghiệp tự vay, tự trả, tự chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng vốn và khả năng thanh toán nợ, đồng thời phải sử dụng vốn đúng mục đích và công bố đầy đủ rủi ro cho nhà đầu tư.

Điều đáng chú ý là điểm cốt lõi của nghị định không nằm ở thủ tục phát hành hay các điều kiện kỹ thuật. Điều quan trọng hơn là việc thiết lập lại cơ chế trách nhiệm trên thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Đây cũng là thông điệp chính sách mạnh mẽ nhất được phát đi sau những biến động của thị trường giai đoạn 2022-2024.

Trong nhiều năm, một bộ phận nhà đầu tư vẫn tồn tại tâm lý cho rằng trái phiếu doanh nghiệp là sản phẩm có mức độ an toàn cao, thậm chí mặc nhiên tin rằng khi xảy ra rủi ro sẽ có sự can thiệp hỗ trợ từ Nhà nước hoặc các tổ chức trung gian. Chính tâm lý đó đã góp phần làm méo mó cơ chế định giá rủi ro trên thị trường.

Nghị định 200 đã xác lập lại nguyên tắc căn bản nhất của thị trường vốn. Khi doanh nghiệp phát hành trái phiếu, đó là một quan hệ vay nợ giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư. Doanh nghiệp phải có trách nhiệm thanh toán đầy đủ gốc và lãi theo cam kết. Nhà đầu tư phải tự đánh giá năng lực tài chính, khả năng trả nợ và mức độ tín nhiệm của doanh nghiệp trước khi quyết định bỏ vốn. Nhà nước đóng vai trò xây dựng khuôn khổ pháp lý và giám sát thị trường, chứ không phải người bảo lãnh cho các khoản nợ của doanh nghiệp.

Chính vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng nghị định đã đưa thị trường trái phiếu trở về đúng bản chất vốn có của nó. Theo TS. Nguyễn Trí Hiếu, Chuyên gia kinh tế, trái phiếu doanh nghiệp không phải là tiền gửi ngân hàng. Vì vậy, nhà đầu tư phải tự đánh giá khả năng trả nợ, dòng tiền, tài sản bảo đảm và chấp nhận rủi ro nếu doanh nghiệp mất khả năng thanh toán. Quan điểm này hoàn toàn phù hợp với tinh thần của Nghị định 200 khi trách nhiệm được xác định rõ cho từng chủ thể tham gia thị trường.

Ở góc độ phát triển thị trường vốn, TS. Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát Tài chính Quốc gia cho rằng nền kinh tế không thể phụ thuộc quá mức vào tín dụng ngân hàng. Trái phiếu doanh nghiệp là kênh cung ứng vốn trung và dài hạn rất quan trọng cho nền kinh tế. Tuy nhiên, muốn thị trường phát triển bền vững thì phải dựa trên nền tảng minh bạch và đánh giá rủi ro đầy đủ.

Nhìn từ góc độ này, Nghị định 200 không phải là một biện pháp siết chặt thị trường mà là bước điều chỉnh cần thiết để xây dựng kỷ luật thị trường và nâng cao chất lượng tín dụng của doanh nghiệp phát hành.

Minh bạch để xây dựng niềm tin

Nếu nguyên tắc tự vay, tự trả là nền tảng của trách nhiệm thì yêu cầu sử dụng vốn đúng mục đích và công bố rủi ro đầy đủ chính là nền tảng của niềm tin.

Một trong những bài học lớn nhất từ các vụ việc trên thị trường trái phiếu những năm trước là tình trạng bất cân xứng thông tin. Nhiều nhà đầu tư không biết chính xác dòng tiền huy động được sử dụng vào đâu, khả năng tạo dòng tiền trả nợ như thế nào hoặc giá trị thực của tài sản bảo đảm ra sao.

Chuyên gia kinh tế, PGS.TS. Đinh Trọng Thịnh, cho rằng gốc rễ của khủng hoảng trái phiếu nằm ở bất cân xứng thông tin. Khi nhà đầu tư không có đầy đủ dữ liệu để đánh giá rủi ro, thị trường rất dễ xuất hiện những quyết định đầu tư thiếu cơ sở.

Năm 2025, quy mô phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt 539,2 nghìn tỷ đồng, tăng 23,1% so với năm 2024. Dư nợ trái phiếu doanh nghiệp đến cuối năm 2025 đạt khoảng 1,15 triệu tỷ đồng, tăng 7,2%. Nguồn: Bộ Tài Chính

Nghị định 200 đã tiếp cận trực diện vấn đề này. Doanh nghiệp phải công bố rõ mục đích phát hành, sử dụng vốn đúng phương án đã cam kết và chịu trách nhiệm về tính chính xác của các thông tin cung cấp cho nhà đầu tư. Các chuyên gia pháp lý đánh giá cao quy định không cho phép doanh nghiệp sử dụng những cụm từ chung chung về mục đích huy động vốn, qua đó hạn chế tình trạng phát hành nhưng không xác định rõ dòng tiền sẽ được sử dụng như thế nào.

Theo báo cáo phân tích công bố ngày 11/6/2026 của Công ty Chứng khoán Phú Hưng (PHS), Nghị định 200 đã thiết lập các rào cản rủi ro định lượng và chuyển phương thức quản lý từ kiểm soát hành chính sang tiêu chuẩn rủi ro tín dụng. PHS cho rằng việc nhấn mạnh trách nhiệm trả nợ và trách nhiệm công bố thông tin sẽ buộc doanh nghiệp nâng cao chất lượng tài sản bảo đảm, xếp hạng tín nhiệm và năng lực quản trị tài chính.

Đây cũng là điều mà TS. Cấn Văn Lực nhiều lần đề cập tại các diễn đàn về thị trường vốn. Theo ông Lực, sự phát triển bền vững của thị trường trái phiếu doanh nghiệp phải dựa trên minh bạch thông tin, xếp hạng tín nhiệm và trách nhiệm của doanh nghiệp phát hành. Muốn khôi phục niềm tin của nhà đầu tư thì phải nâng cao chất lượng thông tin và tăng cường kỷ luật thị trường.

Thực tế cho thấy, một thị trường vốn hiện đại không thể vận hành bằng các cam kết bảo đảm mang tính hình thức. Niềm tin chỉ được xây dựng khi nhà đầu tư có đầy đủ thông tin để đánh giá rủi ro và doanh nghiệp có trách nhiệm thực hiện đúng những gì đã cam kết.

Nghị định 200 vì thế không đơn thuần là một văn bản điều chỉnh hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Xa hơn, đây là bước đi nhằm xác lập lại quan hệ trách nhiệm giữa doanh nghiệp, nhà đầu tư và cơ quan quản lý. Khi doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm đến cùng với khoản nợ của mình, khi nhà đầu tư phải tự chịu trách nhiệm với quyết định đầu tư của mình và khi Nhà nước không còn là chỗ dựa cho những kỳ vọng bảo lãnh ngầm, thị trường trái phiếu mới có thể phát triển trên nền tảng minh bạch, kỷ luật và bền vững. Đó cũng chính là điều kiện tiên quyết để khôi phục niềm tin và đưa thị trường vốn Việt Nam bước sang một giai đoạn phát triển lành mạnh hơn trong những năm tới.

Tính đến hết tháng 5/2026, tổng giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp đạt khoảng 147.192 tỷ đồng. Trong đó, phát hành riêng lẻ chiếm tỷ trọng lớn với 82 đợt phát hành, tổng giá trị 126.860 tỷ đồng, tương đương hơn 86% tổng lượng phát hành.

Nguồn: Hiệp hội Thị trường Trái phiếu Việt Nam (VBMA)