Nguồn cơn của bạo lực đời thường

Những vụ việc bạo lực đời thường liên tục xảy ra gần đây đã đủ để chúng ta lo lắng về một thứ "hội chứng rối loạn" của xã hội chưa?. Hay chỉ nên đặt những chuyện như thế ở tầm mức "quan ngại"?

Đừng tránh né nữa! Bạo lực đời thường phổ biến như thế chắc chắn là bằng chứng không thể bỏ qua của sự bất lực về văn hóa ứng xử và ngôn ngữ. Khi một cá nhân dùng bạo lực để giải quyết vấn đề, đó thường là dấu hiệu cho thấy họ thiếu kỹ năng kiểm soát cảm xúc và khả năng thương thuyết.

Khi xã hội coi bạo lực là phương thức hiệu quả để bắt người khác tuân phục, đó chính là sự thụt lùi về văn minh. Nhất là soi vào nếp truyền thống ứng xử "dĩ hòa vi quý" của người Việt thì sự phổ biến bạo lực đời thường phản ánh một sự tha hóa rõ ràng của chuẩn mực hành xử truyền thống.

ẢNH: CẮT TỪ CLIP

Nhưng tại sao chuẩn mực hành xử truyền thống bền vững cả ngàn đời mà giờ lại dễ dàng bị giẫm qua như thế?. Phải chăng có điều gì đó hằng ngày, từng chút một, tưởng vô hại nhưng rất nguy hiểm, đã làm xói mòn những chuẩn mực này?

Sự xói mòn chuẩn mực hành xử có thể xảy ra bởi những kiểu ngôn từ thô bạo mà người Việt đang ngày càng dễ dãi sử dụng và chấp nhận. Chính sự tha hóa của ngôn từ là một trong những tiền đề cho sự băng hoại của hành vi. Chúng ta có bao giờ thật sự cân nhắc điều này chưa, dù ngay trong những câu nói đùa giỡn hay trong những ngữ cảnh cho phép sự suồng sã?

Tác động của mạng xã hội đến bạo lực đời thường

Khi những lời chửi thề, những từ ngữ mang tính nhục mạ hoặc hạ thấp người khác xuất hiện tràn lan trên mạng xã hội và trong giao tiếp đời thường, chúng ta dần hình thành kiểu trạng thái trơ lì cảm xúc.

Ban đầu thì còn cảm thấy sốc và khó chịu. Rồi dần dần chấp nhận nó như một phần của cá tính hoặc ngôn ngữ mạng. Cuối cùng thì ta sử dụng nó như một phản xạ tự nhiên. Khi ngôn từ trở nên thô bạo, ranh giới giữa tranh luận và mạt sát bị xóa nhòa.

Một khi đã chấp nhận nhục mạ nhau bằng lời nói, việc chuyển sang dùng nắm đấm chỉ còn là một bước tiến rất ngắn về mặt tâm lý. Đó là kiểu hiệu ứng "con ếch bị luộc chín" (boiling frog syndrome) trong ngôn ngữ. Chúng ta đã không "canh giữ" nhau trong ngôn từ hằng ngày trên mạng, trong đời thường, để rồi thứ chúng ta nhận lại là sự tha hóa tồi tệ của hành xử bạo lực.

Rồi khi ngôi nhà có một ô cửa kính bị vỡ mà không được sửa, người ta sẽ sớm đập phá những ô cửa còn lại. Ngôn ngữ cũng vậy. Sự dễ dãi chấp nhận ngôn từ thô bạo chính là "ô cửa sổ vỡ" đầu tiên. Khi cái sai nhỏ được chấp nhận, cái sai lớn hơn (bạo lực thể xác) sẽ có mảnh đất màu mỡ để tồn tại.

Nguy hiểm nhất là khi bạo lực ngôn từ được khoác chiếc áo "thẳng thắn", "thật thà" hay "sống thật". Vì nhầm lẫn giữa sự thô lỗ và chân thành, nhiều người không còn động lực để tu dưỡng sự điềm tĩnh.

Điều chúng ta cần không chỉ là pháp luật nghiêm minh, mà còn cần một cuộc phục hưng về năng lực ngôn ngữ và sự thấu cảm, bắt đầu từ việc từ chối những ngôn từ độc hại hằng ngày.