Khi dữ liệu người dùng là “con dao hai lưỡi” với các hãng xe

Trước đó, cùng với sự phát triển của xe điện và xe thông minh, nhiều hãng xe từng xem dữ liệu là trung tâm của chiến lược tương lai. Một chiếc xe hiện đại ngày nay có thể thu thập hàng loạt thông tin như vị trí, tốc độ, quãng đường di chuyển, cách tài xế tăng tốc hay phanh xe, thời gian sử dụng phương tiện, thậm chí cả thói quen giải trí và tương tác trong khoang cabin. Những dữ liệu này được cho là có thể phục vụ quảng cáo, bảo hiểm, nghiên cứu giao thông hoặc bán cho bên thứ ba nhằm tạo thêm doanh thu.

Tuy nhiên, khác với smartphone hay mạng xã hội, dữ liệu ô tô lại gắn trực tiếp với hành trình di chuyển và đời sống cá nhân của người dùng. Điều này khiến vấn đề quyền riêng tư trở nên nhạy cảm hơn rất nhiều. Với không ít khách hàng, cảm giác chiếc xe liên tục “quan sát” mình đã đủ gây khó chịu; việc dữ liệu đó tiếp tục bị chia sẻ hoặc thương mại hóa càng khiến sự phản đối gia tăng.

Áp lực hiện nay không chỉ đến từ phía người tiêu dùng mà còn từ cơ quan quản lý. Nhiều thị trường lớn như châu Âu, Mỹ hay Trung Quốc đang siết chặt các quy định liên quan đến dữ liệu cá nhân, yêu cầu doanh nghiệp minh bạch hơn trong cách thu thập, lưu trữ và sử dụng thông tin khách hàng. Sau hàng loạt tranh cãi về quyền riêng tư trong lĩnh vực công nghệ những năm gần đây, dữ liệu số đang trở thành chủ đề được giám sát chặt chẽ hơn bao giờ hết.

General Motors là một ví dụ điển hình cho sự thay đổi này. Sau khi bị truyền thông Mỹ phản ánh việc chia sẻ dữ liệu lái xe của khách hàng, hãng xe Mỹ đã phải dừng hoạt động bán dữ liệu. Đáng chú ý, dù từng được xem là hướng kinh doanh giàu tiềm năng, hoạt động này chỉ mang về khoảng 20 triệu USD cho GM trong suốt bốn năm - con số khá nhỏ nếu đặt cạnh quy mô doanh thu hàng trăm tỷ USD của một tập đoàn ô tô toàn cầu.

Điều đó cho thấy dữ liệu xe hơi có thể không phải “mỏ vàng” dễ khai thác như nhiều doanh nghiệp từng hình dung. Chi phí tuân thủ pháp lý, nguy cơ ảnh hưởng hình ảnh thương hiệu và sự mất niềm tin từ khách hàng đôi khi lớn hơn nhiều so với phần doanh thu thu được từ việc bán dữ liệu.

Dù vậy, điều đó không đồng nghĩa dữ liệu mất đi giá trị. Trái lại, các hãng xe hiện vẫn xem đây là tài sản chiến lược, nhưng theo một cách khác. Thay vì bán dữ liệu ra bên ngoài, nhiều doanh nghiệp bắt đầu ưu tiên sử dụng dữ liệu nội bộ để cải thiện công nghệ, tối ưu trải nghiệm người dùng và phát triển các hệ thống hỗ trợ lái nâng cao (ADAS).

Đây được xem là hướng đi bền vững hơn trong bối cảnh ngành ô tô đang chuyển mạnh sang mô hình xe định nghĩa bằng phần mềm (software-defined vehicle). Khi trải nghiệm số ngày càng trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng, dữ liệu thực tế từ người dùng giúp các hãng cải thiện khả năng tự lái, tối ưu tiêu thụ năng lượng, nâng cấp trợ lý ảo hay cá nhân hóa dịch vụ trên xe.

Sự chuyển hướng này cũng có thể thấy rõ ở GM khi hãng đang tập trung mạnh hơn vào các dịch vụ thuê bao như Super Cruise thay vì bán dữ liệu khách hàng. GM cho biết mục tiêu của hãng là đạt hơn 850.000 thuê bao Super Cruise vào cuối năm 2026. Điều đó phản ánh xu hướng mới của ngành: dùng dữ liệu để tạo ra giá trị dịch vụ và giữ chân người dùng, thay vì trực tiếp biến dữ liệu thành hàng hóa.

Tại Việt Nam, vấn đề dữ liệu ô tô hiện chưa trở thành chủ đề quá nóng như ở Mỹ hay châu Âu, nhưng xu hướng này nhiều khả năng sẽ sớm xuất hiện khi thị trường bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh hơn với xe điện và xe thông minh. Ngày càng nhiều mẫu xe tại Việt Nam được tích hợp kết nối internet, định vị, camera, điều khiển từ xa qua ứng dụng hay cập nhật phần mềm OTA.

Điều đó đồng nghĩa lượng dữ liệu người dùng được thu thập sẽ ngày càng lớn. Trong tương lai, câu hỏi không còn là “xe có thu thập dữ liệu hay không”, mà là dữ liệu đó được sử dụng như thế nào, ai có quyền tiếp cận và người dùng có thực sự hiểu những gì họ đang chia sẻ hay không.

Xu hướng quốc tế cho thấy người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến quyền riêng tư số, đặc biệt khi xe hơi không còn đơn thuần là phương tiện cơ khí mà đang trở thành một thiết bị công nghệ di động. Với thị trường Việt Nam, đây có thể sẽ là một trong những chủ đề đáng chú ý trong vài năm tới, khi cuộc cạnh tranh của ngành ô tô không chỉ nằm ở giá bán hay công nghệ, mà còn ở cách các hãng xây dựng niềm tin với khách hàng trong kỷ nguyên dữ liệu.