Nhà thờ Chánh tòa Nha Trang - Ngọn tháp đá vươn giữa trời biển

Cuối thế kỷ 19, Nha Trang chỉ là vài xóm chài rải rác ven biển, giáo dân sinh hoạt tôn giáo nhỏ lẻ tại giáo xứ Chợ Mới. Năm 1886, người Pháp đến Nha Trang và xây dựng Viện Pasteur cùng Viện Hải dương học, biến nơi đây thành trung tâm nghiên cứu khoa học. Để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo cho giáo dân và viên chức người Pháp, một nhà nguyện nhỏ được dựng lên bên bờ biển.

Nhận thấy cộng đồng giáo dân ngày càng đông, linh mục Louis Vallet (1869 - 1945) quyết định xây dựng một nhà thờ kiên cố trên mỏm núi Bông cao 12 m. Ngày 3.9.1928, công trình khởi công với thiết kế của kiến trúc sư người Pháp Nesty. Toàn bộ ý tưởng và kiểu dáng nhà thờ đều do chính cha Vallet thực hiện.

Đặc biệt, nhà thờ được xây bằng táp lô, loại gạch xi măng pha đá vụn, chứ không phải đá tự nhiên như nhiều người vẫn tưởng, nhưng nhờ kỹ thuật gia công tinh xảo đã tạo nên vẻ ngoài giống hệt đá nguyên khối, khiến công trình có tên gọi "nhà thờ Đá". Sau 5 năm thi công, tháng 3.1933, công trình hoàn thành, dài 36 m, rộng 20 m, sức chứa hơn 600 người. Tháp chuông nhà thờ cao 38 m tính từ mặt đất, trở thành điểm cao nhất trong vùng. Ngày 14.5.1933, trong lễ thánh Jeanne d'Arc, cha Vallet chọn Chúa Kitô Vua làm tước hiệu quan thầy nhà thờ.

Kiến trúc Gothic của nhà thờ thể hiện ở 3 tầng rõ rệt: tầng dưới là các cửa ra vào với cánh cửa gỗ lim chạm trổ công phu; tầng giữa là các ô cửa kính màu với hoa hồng trang trí theo phong cách đặc trưng; tầng trên là hành lang và hai tháp chuông. Bên trong, các vòm cuốn hình cung nhọn được nâng đỡ bởi hàng cột đá cao vút tạo không gian mênh mông, thanh thoát. Những vòm cuốn này như những mũi tên hướng lên bầu trời, thể hiện khát vọng vươn tới những giá trị thiêng liêng.

Ánh sáng tự nhiên xuyên qua các ô kính màu xanh, đỏ, vàng từ hai hướng đông và tây, chiếu xuống sàn đá và tường nhà thờ những hình ảnh rực rỡ, khiến không gian vừa trang nghiêm vừa đầy màu sắc. Trên các bức tường là 14 bức họa mô tả cuộc khổ nạn của Chúa, được vẽ tinh tế và sống động.

Điểm nhấn của công trình là tháp chuông với đồng hồ 4 mặt, để người dân vùng lân cận có thể xem giờ từ xa. Hai quả chuông đồng do hãng Bourdon Carillond (Pháp) chế tác, một quả ngân âm mi giáng, quả còn lại mang âm la và âm đô. Mỗi khi vang lên, tiếng chuông lan xa khắp các làng mạc quanh vùng, như lời nhắc nhở về nhịp thời gian và đời sống đức tin mỗi ngày.

Vẻ đẹp này từng khiến nhà thơ Quách Tấn say mê ghi chép trong cuốn Xứ trầm hương. "Nhìn từ xa, nhà thờ có dáng dấp một tòa lâu đài cổ thời Trung cổ bên Âu châu. Toàn thể ngôi nhà thờ từ nền đến mái, từ cột đến tường đều một màu xám tro của đá, trông rất kiên cố và trang nghiêm", ông viết. Đặc biệt là không gian bên trong với "những hàng cột đá cao vút nâng đỡ những vòm cuốn hình cung nhọn", nơi ánh sáng từ cửa kính màu "vẽ lên mặt đất và tường đá những bức tranh rực rỡ, làm cho cảnh trí bên trong vừa lộng lẫy vừa huyền bí".

NGỌN THÁP VƯỢT THỜI GIAN

Lối dẫn lên nhà thờ là những bậc đá uốn khúc qua hàng cây xanh mát. Dưới chân núi, bên phải lối đi là ngôi mộ của linh mục Louis Vallet. Ông qua đời ngày 24.10.1945 sau khi cống hiến cả đời cho việc truyền giáo tại Nha Trang.

Ngày 24.11.1960, nhà thờ được Tòa Thánh nâng cấp thành Chánh tòa của Giáo phận Nha Trang, trở thành trung tâm sinh hoạt tôn giáo chính thức. Từ đây, nhà thờ không chỉ là nơi thờ phụng của giáo dân địa phương mà còn là biểu tượng tâm linh của cả vùng. Hiện nay giáo xứ có 3 linh mục và khoảng 4.500 giáo dân sinh hoạt thường xuyên.

Đặc biệt, nhà thờ cũng là địa điểm chụp ảnh cưới yêu thích của các cặp đôi bởi khung cảnh lãng mạn, cổ kính. Những bức ảnh cưới với phông nền là tháp chuông Gothic, hành lang đá phủ rêu, cửa kính màu rực rỡ đã trở thành kỷ niệm đẹp của biết bao đôi uyên ương.

Năm 2011, quảng trường Ave Maria ngay trước cổng nhà thờ hoàn thành, tạo không gian mở cho các hoạt động cộng đồng và lễ hội tôn giáo. Quảng trường cũng là điểm dừng chân của du khách muốn chiêm ngưỡng toàn cảnh nhà thờ từ phía dưới.

Hơn 90 năm đứng vững trước sóng gió, nhà thờ Chánh tòa Nha Trang vẫn giữ nguyên vẹn nét kiến trúc Pháp cổ. Những viên đá táp lô tuy đã nhuốm màu thời gian nhưng vẫn vững chãi. Ngọn tháp chuông không chỉ là dấu ấn kiến trúc mà còn là biểu tượng tinh thần - lời nhắc nhở hằng ngày về những giá trị trường tồn: niềm tin, hy vọng và tình yêu thương.