Cải lương cần 'ngân hàng trích đoạn' mới

Tại cuộc thi Tài năng diễn viên cải lương toàn quốc 2026, NSND Trần Ngọc Giàu, Chủ tịch Hội đồng giám khảo, đã thẳng thắn chỉ ra điểm yếu cốt lõi cần khắc phục: "Việc trùng lặp trích đoạn khá nhiều, những trích đoạn cứ sử dụng năm này qua năm khác, chẳng hạn: Lý Chiêu Hoàng, Người cai ngục, Diễn kịch một mình, Thời con gái đã xa, Một phút một thời, Duyên kiếp, Dòng sông đỏ...". Quả thật, có thể gặp nhiều trích đoạn hay quen thuộc được thí sinh chọn lựa thể hiện qua các cuộc thi, như cuộc thi này hoặc Trần Hữu Trang, Chuông vàng vọng cổ… Lý do, đó đều là những trích đoạn mẫu mực, đầy đặn về tình tiết, tâm lý, tính cách nhân vật… là mảnh đất tốt cho thí sinh phô diễn khả năng ca - diễn - vũ đạo, và dễ đoạt giải thưởng.

Thực tế là khi diễn viên đứng trên một nền kịch bản hay thì thường có cơ hội đạt kết quả từ khá trở lên chứ ít khi bị điểm kém. Kịch bản hay có thể nâng diễn viên lên một cách hiệu quả, chí ít cũng là bài học mẫu để diễn viên có cơ hội rèn nghề, vượt qua chính mình. Những trích đoạn "mang thương hiệu" nói trên giúp diễn viên yên tâm bước đầu, tạo tâm lý vững vàng, và đó chính là điểm thuận lợi.

Tuy nhiên, chính điều này cũng gây khó cho diễn viên. Khi những trích đoạn kinh điển, mẫu mực cứ bị "xào qua nấu lại" hàng trăm lần qua quá nhiều cuộc thi, tác phẩm đó lại trở thành "rất cũ", khán giả có thể bị bão hòa. Có khi trong cùng một cuộc thi mà gặp mấy trích đoạn trùng nhau, người xem khó mà thấy hứng thú nữa. Chưa kể, diễn viên mới đa số không bước qua nổi cái bóng của thế hệ tiền bối đã từng diễn nhân vật đó, lại trở nên thiệt thòi. Nói như NSND Trần Ngọc Giàu: "Dù họ có cố gắng vùng vẫy làm khác đi thì cũng không thoát được bao nhiêu, bởi đã là trích đoạn mẫu thì có khuôn khổ nhất định rồi". Ông nhấn mạnh thêm: "Phải đặt vấn đề báo động cho đội ngũ cải lương. Phải có cái mới để cải lương sống còn và phát triển chứ không thể xài mãi cái cũ".

PHẢI TRỒNG NHỮNG "CÀNH HOA" MỚI

Cuộc thi Chuông vàng vọng cổ đã diễn ra 20 lần, và từ mấy năm nay ban tổ chức lắng nghe dư luận, đã tiên phong "trồng" những "cành hoa mới" cho riêng mình. NSND Phượng Loan, một trong những vị giám khảo và huấn luyện viên uy tín của cuộc thi nhiều năm liền, cho biết: "Cuộc thi đặt hàng nhiều cây bút như Nguyễn Thiên Đăng, Lâm Hữu Tặng, Phạm Văn Đằng, Triều Huy, Tô Thiên Kiều… trong đó hầu hết là người trẻ, và họ đã viết ra những tác phẩm cải lương rất tốt. Điều này cũng áp lực vô cùng, bởi đêm thi vừa kết thúc, tuyên bố thí sinh nào lọt vào vòng trong, thì lập tức ban huấn luyện phải đặt hàng tác giả ngay ngày hôm sau, "đo ni đóng giày" phù hợp cho từng thí sinh. Có khi tác giả phải thức suốt đêm cầm bút, nộp tác phẩm ngay. Rồi chỉ có đúng một tuần để thí sinh học thuộc kịch bản, phân tích nhân vật, ca, diễn, vũ đạo, và thi. Việc này cũng đòi hỏi tác giả phải năng động, chắc tay". Chính những trích đoạn mới đã giúp cuộc thi hấp dẫn khán giả, và thí sinh chứng minh được khả năng riêng, không bị cái bóng cũ ảnh hưởng. Thiết nghĩ, các cuộc thi sau này nên làm theo cách đó.

NSND Trần Ngọc Giàu còn đưa ra một đề xuất hay: "Nhà nước nên đầu tư kinh phí làm một "ngân hàng trích đoạn và tiểu phẩm" để thí sinh chọn lựa trong các cuộc thi. Hội Sân khấu sẽ quản lý ngân hàng này, mời tác giả viết, thẩm định, lưu giữ, cung cấp cho thí sinh. Như vậy chúng ta có cái mới bổ sung thường xuyên, đa dạng, phong phú". Tác giả Phạm Văn Đằng cũng nhìn nhận: "Chúng ta còn rất nhiều nhân vật và câu chuyện lịch sử lẫn thời đại chưa khai thác. Người cầm bút như chúng tôi ước mơ được đầu tư nhiều hơn để đưa kho tàng quý giá ấy lên sân khấu, chạm vào tim khán giả trẻ. Đặc biệt với mảng lịch sử, mình luôn cảm giác tri ân khi ngồi trên mảnh đất tiền nhân đã đổ xương máu gìn giữ, thì viết được, dựng được chính là một cách đền ơn". Thực tế, những cây bút trẻ hiện nay rất sung sức và nhiệt tình, chỉ là chúng ta chưa có hướng sử dụng họ nhiều hơn.

Cải lương vẫn còn vị trí trong lòng khán giả, nhưng nếu cứ cũ kỹ thì khó hấp dẫn được mãi, từ các cuộc thi cũng như trên những sân khấu hôm nay.