Nâng cao năng lực cạnh tranh ngành dệt may, da giày

Ngành dệt may và da giày - túi xách tiếp tục được xác định là một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, đóng góp lớn vào xuất khẩu, tạo việc làm và bảo đảm an sinh xã hội. Tại buổi làm việc với các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp về tình hình sản xuất, kinh doanh và các giải pháp thúc đẩy phát triển ngành dệt may, da giày - túi xách Việt Nam, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của hai ngành đối với nền kinh tế quốc dân.

Ngành dệt may hiện có hơn 14.300 doanh nghiệp sản xuất, chiếm 12,4% số doanh nghiệp của ngành chế biến, chế tạo và gần 1,9% tổng số doanh nghiệp cả nước - Ảnh: ITN

Theo đánh giá của Chính phủ, ngành dệt may hiện có hơn 14.300 doanh nghiệp sản xuất, chiếm 12,4% số doanh nghiệp của ngành chế biến, chế tạo và gần 1,9% tổng số doanh nghiệp cả nước. Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu ngành đạt gần 46,2 tỷ USD, tăng 6% so với năm trước, tiếp tục giữ vững vị trí trong nhóm ba quốc gia xuất khẩu dệt may lớn nhất thế giới. Giá trị gia tăng của sản phẩm xuất khẩu đạt khoảng 52%, trong khi ngành tạo việc làm cho hơn 1,86 triệu lao động.

Đối với ngành da giày, cả nước hiện có khoảng 3.000 doanh nghiệp với gần 1,5 triệu lao động. Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế là quốc gia sản xuất giày dép lớn thứ ba và xuất khẩu lớn thứ hai thế giới. Kim ngạch xuất khẩu toàn ngành năm 2025 đạt gần 29 tỷ USD, tăng khoảng 5% so với năm 2024, với giá trị gia tăng đạt từ 50 - 55%.

Những kết quả này đã đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, ổn định kinh tế vĩ mô, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người lao động và củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, năm 2026 được đánh giá là giai đoạn đầy thách thức đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp dệt may, da giày. Những tác động từ chính sách thuế quan của Mỹ, các cuộc xung đột địa chính trị tại nhiều khu vực trên thế giới, căng thẳng thương mại giữa các nền kinh tế lớn cùng các yêu cầu ngày càng khắt khe về môi trường, lao động và phát triển bền vững đang tạo ra áp lực lớn đối với hoạt động xuất khẩu.

Trong bối cảnh đó, Chính phủ ghi nhận và đánh giá cao những nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp và người lao động trong việc duy trì sản xuất, giữ ổn định việc làm và tiếp tục mở rộng thị trường. Đặc biệt, ngành dệt may vẫn duy trì vị trí thứ ba thế giới về xuất khẩu, chỉ sau Trung Quốc và Bangladesh.

Đối với ngành da giày, cả nước hiện có khoảng 3.000 doanh nghiệp với gần 1,5 triệu lao động - Ảnh: ITN

Dù vậy, theo đánh giá của Chính phủ, sự phát triển của ngành vẫn còn nhiều hạn chế. Giá trị gia tăng và năng lực cạnh tranh chưa tương xứng với tiềm năng; hoạt động sản xuất vẫn tập trung chủ yếu ở khâu gia công với tỷ suất lợi nhuận thấp; nguồn nguyên phụ liệu còn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu; thiếu các doanh nghiệp đầu tàu có khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn là điểm nghẽn đáng chú ý. Sự thiếu hụt lao động có tay nghề kỹ thuật, kỹ năng số và năng lực quản trị hiện đại đang làm hạn chế khả năng đổi mới sáng tạo và nâng cao năng suất của doanh nghiệp. Trong khi đó, thị trường nội địa vẫn chưa được khai thác tương xứng, chưa trở thành động lực tăng trưởng song hành với xuất khẩu.

Để tạo đột phá cho giai đoạn tới, Chính phủ yêu cầu các hiệp hội và doanh nghiệp tập trung xây dựng chiến lược phát triển dài hạn theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, giảm dần tỷ trọng gia công và từng bước làm chủ công nghệ cốt lõi. Việc phát triển thương hiệu doanh nghiệp gắn với thương hiệu quốc gia được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao vị thế của sản phẩm Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Một trong những trọng tâm lớn được đặt ra là phát triển công nghiệp hỗ trợ. Theo đó, cần đẩy mạnh sản xuất các loại nguyên phụ liệu như sợi, vải, cúc, khóa kéo và các phụ kiện khác ngay trong nước nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, đáp ứng yêu cầu về xuất xứ hàng hóa và tận dụng hiệu quả các ưu đãi từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Song song với đó, ngành cần chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn quốc tế mới liên quan đến môi trường, phát thải carbon, lao động và quản trị doanh nghiệp. Các doanh nghiệp phải sẵn sàng ứng phó với các vụ kiện phòng vệ thương mại, các cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức hoặc dư thừa công suất, nhất là tại các thị trường xuất khẩu trọng điểm như Mỹ và Liên minh châu Âu.

Chính phủ cũng khuyến khích phát triển kinh tế tuần hoàn trong ngành thông qua việc sử dụng nguyên liệu tái chế, đầu tư công nghệ xanh và xây dựng mô hình sản xuất thân thiện với môi trường. Đây được xem là hướng đi tất yếu để đáp ứng yêu cầu của thị trường quốc tế và nâng cao sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.

Đáng chú ý, chuyển đổi số được xác định là động lực quan trọng giúp ngành dệt may, da giày nâng cao năng suất và khả năng kết nối với hệ sinh thái thời trang toàn cầu. Việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất, thiết kế, phân phối và thương mại điện tử sẽ giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế, đồng thời tăng khả năng tiếp cận các thương hiệu lớn trên thế giới.

Về phía các cơ quan quản lý nhà nước, Phó Thủ tướng giao nhiều nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành. Trong đó, Bộ Tài chính nghiên cứu các chính sách về thuế, hoàn thuế, hải quan, nguồn vốn ưu đãi và cải cách thủ tục hành chính nhằm hỗ trợ doanh nghiệp duy trì sản xuất và ổn định việc làm. Bộ Công Thương được giao nghiên cứu cơ chế phát triển công nghiệp hỗ trợ, tận dụng hiệu quả các FTA và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Ngân hàng Nhà nước nghiên cứu hướng dẫn về thanh toán quốc tế phục vụ hoạt động gia công xuyên biên giới, trong khi các bộ, ngành liên quan tiếp tục rà soát, tháo gỡ các vướng mắc về lao động, môi trường và đào tạo nhân lực.

Những định hướng và giải pháp được Chính phủ đặt ra cho thấy quyết tâm xây dựng ngành dệt may, da giày - túi xách không chỉ là ngành xuất khẩu chủ lực mà còn trở thành ngành công nghiệp hiện đại, có khả năng tự chủ nguyên liệu, làm chủ công nghệ, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu và phát triển bền vững trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt.