Khai thác thế mạnh hàng Việt ở thị trường Indonesia

Riêng đối với ngành thực phẩm, giá trị chi tiêu cho các sản phẩm tuân thủ tiêu chuẩn tôn giáo tại đây chiếm tỷ trọng cao. Theo số liệu từ tài liệu nguồn, giá trị chi tiêu dành cho mặt hàng thực phẩm và đồ uống Halal tại Indonesia đứng vị trí lớn nhất toàn cầu, dự kiến đạt mức 155 tỷ USD vào năm 2025, tương đương chiếm 11,1% quy mô của toàn thế giới.

Việt Nam đang từng bước thâm nhập sâu hơn vào thị trường này. Bà Carolina Tinangon cho biết, chỉ riêng trong năm 2024, Indonesia đã nhập khẩu hơn 1,1 triệu tấn gạo từ Việt Nam, đạt giá trị kim ngạch khoảng 679 triệu USD, biến Indonesia trở thành một trong những thị trường xuất khẩu gạo quan trọng của Việt Nam.

Ông Lê Anh Hoàng, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư Thành phố Hồ Chí Minh (ITPC) cho biết, tại Hội chợ SIAL Interfood Indonesia 2025, Cụm gian hàng Việt Nam đã tiến hành quảng bá tổng cộng gần 230 sản phẩm tiêu biểu đến khách hàng quốc tế. Trong thời gian diễn ra hội chợ, các gian hàng Việt Nam thu hút gần 1.200 lượt khách đến tham quan và tìm hiểu sản phẩm. Đồng thời, các doanh nghiệp Việt Nam thực hiện hơn 330 lượt kết nối giao thương trực tiếp và tiếp cận thành công trên 100 nhà nhập khẩu cùng các nhà phân phối quốc tế. Những con số này thể hiện mong muốn gia tăng thị phần thực phẩm của Việt Nam tại quốc gia vạn đảo.

Đây mới chỉ là những bước đầu tiên, chiến lược thâm nhập thị trường Indonesia đòi hỏi việc định vị và khai thác sâu các ngách sản phẩm mà Việt Nam có lợi thế cạnh tranh rõ rệt so với các đối thủ. Ông Phạm Thế Cường, Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Indonesia chỉ ra rằng, Việt Nam hiện là nguồn cung cấp mặt hàng bánh phở khô và bún khô lớn nhất vào thị trường Indonesia. Nhu cầu nhập khẩu đối với nhóm sản phẩm bún khô và bánh phở khô này của Indonesia dao động khoảng từ 400.000 USD đến 500.000 USD. Đối với mặt hàng bánh tráng nem, nhu cầu nhập khẩu của thị trường Indonesia đạt khoảng 300.000 USD, và nguồn cung cấp cũng chủ yếu được nhập khẩu từ Việt Nam.

Từ thực tế tiêu thụ này, ông Phạm Thế Cường đưa ra khuyến nghị các doanh nghiệp Việt Nam nên tập trung nguồn lực kinh doanh sản phẩm phở ăn liền của Việt Nam thay vì đầu tư vào nhóm các loại mì ăn liền thông thường vốn có sự cạnh tranh cao.

Đối với nhóm nông sản đóng hộp và các sản phẩm đồ uống, doanh nghiệp Việt Nam cũng có những điểm tựa thị trường cụ thể. Ông Phạm Thế Cường nhận định, Việt Nam có lợi thế đối với nhóm hàng vải đóng hộp và nhãn đóng hộp, nguyên nhân do thị trường nội địa Indonesia hầu như phải nhập khẩu hoàn toàn các loại mặt hàng này.

Mặc dù có nhiều ngách sản phẩm tiềm năng, các chính sách bảo hộ và đặc điểm sản xuất nội địa đòi hỏi sự phân tích cẩn trọng để tránh rủi ro cho doanh nghiệp. Ông Phạm Thế Cường lưu ý, chính sách quản lý nhập khẩu mặt hàng thủy sản của chính phủ Indonesia rất ngặt nghèo, cơ quan quản lý chỉ cho phép nhập khẩu các loại sản phẩm thủy sản không có trong vùng đánh bắt nội địa của quốc gia họ. Đối với nhóm hàng bánh kẹo, Indonesia là quốc gia có năng lực sản xuất nội địa mạnh, do đó nhu cầu nhập khẩu mặt hàng bánh kẹo của họ không cao, duy trì ổn định ở mức dưới 100 triệu USD mỗi năm.

Đặc điểm hành vi tiêu dùng tại thị trường này cũng phản ánh những thách thức lớn về giá và quy cách đóng gói sản phẩm. Người tiêu dùng tại đây cực kỳ nhạy cảm về giá cả, các sản phẩm có mức giá cao sẽ rất khó cạnh tranh. Đồng thời, người tiêu dùng có xu hướng ưa chuộng các loại kích thước bao bì nhỏ gọn.

Hệ thống quy định kỹ thuật của Indonesia không dừng lại ở chứng nhận tôn giáo Halal mà mở rộng sang các rào cản nhãn mác nghiêm ngặt ngay tại cửa khẩu. Bên cạnh quy định về chứng nhận Halal, quốc gia này bắt buộc tất cả các sản phẩm thực phẩm phục vụ phân phối bán lẻ phải được dán nhãn bằng tiếng Indonesia (Bahasa Indonesia) trước thời điểm nhập khẩu vào nước này.

Ngoài ra, quy định đối với các sản phẩm có thành phần đặc thù cũng rất khắt khe nhằm phân loại rõ ràng cho người tiêu dùng. Các sản phẩm thực phẩm có chứa thành phần thịt lợn bắt buộc phải có biểu tượng hình ảnh màu đỏ đặc thù dán rõ ràng trên bao bì sản phẩm. Việc thiếu sót các dấu hiệu nhận diện này sẽ dẫn đến nguy cơ hàng hóa bị từ chối thông quan hoặc bị xử phạt hành chính khi kiểm tra thị trường.

Để vượt qua các rào cản kỹ thuật và tối ưu hóa chi phí thâm nhập, các chuyên gia và cơ quan thương vụ đã đề xuất các giải pháp cùng kiến nghị cụ thể cho doanh nghiệp Việt Nam. Về chiến lược tiếp cận địa lý, ông Phạm Thế Cường đưa ra kiến nghị các doanh nghiệp nên tập trung nguồn lực tiếp cận trước tại hai đảo chính của quốc gia này bao gồm đảo Java với quy mô 160 triệu dân và đảo Sumatra với quy mô 62 triệu dân. Đây là những khu vực tập trung đông dân cư và có hạ tầng tiêu thụ phát triển nhất.

Đối với rào cản thương mại hành chính của từng ngành hàng cụ thể như ngành sữa, ông Phạm Thế Cường đề xuất giải pháp doanh nghiệp nên sử dụng cơ chế OEM hoặc tiến hành đặt gia công trực tiếp tại các nhà máy ở Indonesia. Phương án này giúp doanh nghiệp thâm nhập thị trường sữa trong thời gian chờ đợi quốc gia này mở cửa thương mại chính thức cho mặt hàng sữa nhập khẩu từ Việt Nam.

Cuối cùng, để đảm bảo tính tuân thủ liên tục đối với các tiêu chuẩn tôn giáo khắt khe, một điều quan trọng là các doanh nghiệp Việt Nam cần thiết lập vị trí nhân viên giám sát Halal tại nhà máy sản xuất, ông Rachmat Widyanto, Trưởng phòng Quản lý Đánh giá Halal cho biết. “Nhân viên này bắt buộc phải là người theo đạo Hồi và có kiến thức chuyên môn được cơ quan có thẩm quyền đào tạo bài bản nhằm kiểm soát toàn bộ quy trình đầu vào và vận hành sản xuất của doanh nghiệp”, ông Rachmat Widyanto nói.