Thương chiến Mỹ - Trung đang âm thầm leo thang?

Không bất ngờ

Cụ thể, Lầu Năm Góc đã bổ sung hơn 10 công ty Trung Quốc bao gồm Alibaba, BYD, Baidu, Unitree và Nio vào danh sách các thực thể mà họ cho là có quan hệ với quân đội Trung Quốc. Danh mục này thuộc mục 1260H. Các công ty được thêm vào danh sách hoạt động trong các lĩnh vực như công nghệ (bao gồm trí tuệ nhân tạo - AI), chất bán dẫn, hệ thống tự động, máy bay không người lái, robot và pin.

Theo thông cáo đưa ra, Bộ Quốc phòng Mỹ cho rằng các công ty trên đã bị phát hiện đang hoạt động trực tiếp hoặc gián tiếp tại Mỹ, đồng thời hỗ trợ các nỗ lực của Bắc Kinh nhằm củng cố và hiện đại hóa quân đội Trung Quốc. Một phiên bản trước đó của danh sách trên được đăng tải hồi tháng 2 vừa qua, nhưng nhanh chóng bị tháo bỏ.

Động thái trên được đánh giá là Washington đang ngày càng mở rộng định nghĩa về "công nghệ lưỡng dụng" vì những lo ngại về an ninh quốc gia.

Doanh nghiệp nằm trong danh mục 1260H có thể dẫn đến các hạn chế đối với việc mua sắm của chính phủ Mỹ, bị giám sát đầu tư. So với danh sách tương tự được công bố vào tháng 1.2025, 16 công ty đã được thêm vào danh sách cập nhật, trong khi 10 công ty - bao gồm CNOOC China và COSCO SHIPPING Finance - được đưa ra khỏi danh sách. Nhưng một số công ty lớn khác như CXMT, Huawei, Tencent và CATL trước đó đã được liệt kê và hiện vẫn nằm trong danh sách.

Trả lời Thanh Niên hôm qua 9.6, GS Stephen Robert Nagy (ĐH Cơ Đốc giáo quốc tế - Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật) nhận định: "Việc Lầu Năm Góc cấm các công ty công nghệ Trung Quốc tham gia đấu thầu không phải là điều gây tranh cãi hay bất thường. Chính Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình từng khẳng định các doanh nghiệp nước này nên phục vụ đảng cầm quyền và quốc gia. Cơ sở Đảng tồn tại trong các công ty để đảm bảo các hoạt động kinh doanh và sáng kiến của doanh nghiệp phù hợp với các chính sách và thông lệ của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Dựa trên thực tế vừa nêu, Đảng Cộng sản Trung Quốc có thể thông qua quá trình hợp tác của các doanh nghiệp để thực hiện các hoạt động phục vụ cho lợi ích của chính quyền. Lâu nay, doanh nghiệp Trung Quốc cũng thường xuyên bị cáo buộc về những hành vi gian lận".

"Các doanh nghiệp Trung Quốc nằm trong "danh sách đen" của Lầu Năm Góc đều là các công ty công nghệ cao - có thể được xem là những nhân tố chính tham gia vào cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc để giành vị thế thống trị công nghệ, bao gồm trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử và robot. Trung Quốc đặt ra nhiều rào cản lớn đối với các tập đoàn Mỹ trong việc phối hợp và hợp tác với bất kỳ thực thể chính phủ Trung Quốc vì lo ngại hoạt động gián điệp… Vì vậy, chẳng có gì phải ngạc nhiên khi Mỹ có động thái trên", GS Nagy chỉ ra.

Mỹ không thay đổi chính sách với Trung Quốc

Cũng trả lời Thanh Niên vào hôm qua, TS Satoru Nagao (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) cho rằng động thái mới của Lầu Năm Góc bao hàm 3 vấn đề.

Thứ nhất, theo ông, Mỹ đang tìm cách tách rời hoặc giảm thiểu rủi ro trong các hoạt động thương mại với Trung Quốc. Ban đầu, danh sách trên được công bố vào tháng 2 nhưng rồi bị tháo bỏ chỉ sau vài phút. Có khả năng khi ấy, Washington không muốn tiến hành động thái này trước chuyến thăm của Tổng thống Trump đến Trung Quốc. Việc tháo bỏ danh sách từng gây lo ngại rằng Tổng thống Trump sẽ nhượng bộ Trung Quốc, nhưng cuối cùng thì danh sách này được công bố lại. Như vậy, chính sách của Washington đối với Bắc Kinh không thay đổi.

Thứ hai, danh sách này có thể khiến các nhà đầu tư Mỹ và phương Tây hạn chế đầu tư vào Trung Quốc. Các nhà đầu tư chỉ muốn đầu tư khi thu về lợi nhuận lớn hơn. Nhưng danh sách trên dẫn đến những rủi ro, nên nhà đầu tư sẽ do dự khi đầu tư vào Trung Quốc.

Thứ ba, Trung Quốc sẽ trả đũa, nên động thái trên có thể sẽ gây ra vấn đề lớn hơn. Hình thức trả đũa nào có lẽ sẽ sớm được đưa ra.