Những câu hỏi chưa giải quyết trên bàn đàm phán Mỹ - Iran

Các bên trên bàn đàm phán Thụy Sĩ đã có những bước đi đầu tiên để triển khai thỏa thuận sơ bộ tiếp nối Bản ghi nhớ Islamabad. Tuy nhiên, những câu hỏi then chốt như chương trình hạt nhân Iran và eo biển Hormuz vẫn chưa được giải quyết.

Tương lai eo biển Hormuz

Truyền thông nhà nước Iran hôm qua đưa tin các cuộc thảo luận kỹ thuật nối tiếp đàm phán cấp cao tại Thụy Sĩ đã kết thúc. Hai bên dự kiến thành lập các nhóm công tác riêng để bàn về vấn đề hạt nhân và giải quyết các biện pháp trừng phạt đối với Iran.

Về Hormuz, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, Trưởng đoàn đàm phán Iran, tuyên bố eo biển này sẽ không bao giờ quay lại trạng thái như trước xung đột với Mỹ và Israel. Tuy nhiên, Tehran cam kết tuân thủ đầy đủ luật pháp quốc tế trong quá trình điều hành eo biển cùng với Oman.

Tại Geneva (Thụy Sĩ), ông Ali Bahreini, Đại sứ Iran tại LHQ, nói Iran sẽ thương lượng với Oman về tương lai eo biển Hormuz trước khi nội dung thỏa thuận được mở rộng sang các bên khác của Bản ghi nhớ Islamabad, theo Reuters. Ông xác nhận hiện eo biển Hormuz vẫn được mở cửa và không áp dụng bất kỳ khoản phí đặc biệt nào cho hoạt động hàng hải quốc tế. Tương lai của eo biển sau 60 ngày sẽ phụ thuộc vào kết quả các đàm phán đang diễn ra.

Trước đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance, Trưởng đoàn đàm phán nước này, nhận định các cuộc thương thuyết cấp cao tại Thụy Sĩ đã thiết lập nên nền tảng rất tốt cho thỏa thuận cuối cùng nhằm chấm dứt xung đột. Ông Vance cũng thông báo Washington đã hoãn thi hành lệnh cấm vận đối với dầu mỏ Iran. Bộ Tài chính Mỹ xác nhận quyết định trên cho phép Iran tiếp tục sản xuất, bán và vận chuyển dầu thô cùng các sản phẩm liên quan đến ngày 21.8.

Cùng ngày, truyền thông nhà nước Iran cho biết theo một phần của thỏa thuận, Washington đồng ý giải ngân 12 tỉ USD tài sản bị phong tỏa của Iran. Thế nhưng, Phó tổng thống Vance cho hay việc giải ngân tài sản của Iran vẫn chưa được tiến hành, và nếu có sẽ dùng để mua nông sản Mỹ. Tehran không xác nhận thông tin này.

Chương trình hạt nhân Iran về đâu

Về vấn đề hạt nhân, ông Vance cho hay Iran sẽ cho phép các thanh sát viên hạt nhân của LHQ quay lại nước này, nhưng Đại sứ Iran tại LHQ Bahreini nói các bên đang tìm cách đạt được giải pháp cho toàn bộ điều khoản trong Bản ghi nhớ Islamabad trước khi chuyển sang các cuộc thương lượng chi tiết về vấn đề hạt nhân, theo AFP.

Bên cạnh đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định Iran vẫn chưa gặp Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi tại Thụy Sĩ, cũng như chưa có kế hoạch cho phép IAEA thanh sát các cơ sở hạt nhân bị hư hại trong các cuộc không kích do Mỹ tiến hành.

Theo người phát ngôn, Iran và IAEA chưa thành lập cơ chế cho hoạt động này, nhưng Tehran vẫn tiếp tục thi hành cam kết trên vai trò của thành viên Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), và bảo đảm an toàn hạt nhân với IAEA. Ông Baghaei cũng nhấn mạnh năng lực tên lửa và quốc phòng của nước này sẽ không là chủ đề đàm phán với bất kỳ bên nào.

Trong khi đó, nỗ lực ngoại giao tiếp tục được thúc đẩy. Truyền thông Iran cho biết Tổng thống Pezeshkian hôm qua đến Pakistan, một trong các nhà trung gian đàm phán. Cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bắt đầu công du Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), Kuwait và Bahrain để thảo luận về thỏa thuận Mỹ - Iran, cũng như các biện pháp bảo đảm tự do và an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz.

Reuters dẫn lời Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al-Thani cho biết giai đoạn tiếp theo của tiến trình đàm phán với Mỹ sẽ bao gồm các cuộc thảo luận giữa Iran và các nước ở vịnh Ba Tư về vấn đề an ninh khu vực.