Khi châu Âu 'bị kẹt' giữa cuộc chiến Iran

Chi phí năng lượng tăng cao

Trong khi đó, các nhà lãnh đạo EU ngày 17.3 đã họp tại Brussels (Bỉ) để thảo luận về giá năng lượng tăng vọt do cuộc chiến Iran gây ra. Đây chính là thách thức mà cựu lục địa đang đối mặt.

Do mùa đông vừa qua quá khắc nghiệt, dự trữ khí đốt của EU giảm từ mức 90% hồi tháng 11.2025 xuống còn 29% công suất ngay trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran. Sau đó, chiến sự Iran đã làm gián đoạn sản xuất khí hóa lỏng (LNG) của Qatar - vốn chiếm khoảng 20% sản lượng toàn cầu.

Tính tổng thể các loại nhiên liệu thì châu Âu nhập khẩu tương đối ít nhiên liệu trực tiếp từ vùng Vịnh. Mặc dù vậy, châu lục này phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt hơn trên thị trường, khiến giá cả lên cao. Năm 2025, EU chỉ nhập khẩu chưa đến 4% lượng khí đốt từ Qatar, nhà xuất khẩu khí đốt lớn nhất Trung Đông, và chỉ 6% lượng dầu thô từ toàn khu vực. Phần lớn khí đốt qua đường ống của EU đến từ Na Uy, và gần 60% lượng LNG đến từ Mỹ.

Tuy nhiên, khi eo biển Hormuz bị đình trệ, các quốc gia châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ, vốn phụ thuộc rất nhiều vào xuất khẩu năng lượng từ vùng Vịnh, tìm các nguồn thay thế nên cạnh tranh trực tiếp với châu Âu để có nguồn cung cấp. Vì thế, giá khí đốt của châu Âu đến nay đã tăng hơn 50% kể từ khi chiến sự bùng nổ. Nếu tình trạng đóng cửa Hormuz kéo dài, khí đốt ở châu Âu sẽ chịu thêm áp lực về nguồn cung.

Giá năng lượng tăng cao đe dọa làm chậm tốc độ tăng trưởng kinh tế vốn đã yếu và khiến lạm phát lên cao. Điều này có thể trở thành thảm họa đối với các ngành công nghiệp châu Âu vốn đang phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng tăng từ sản lượng dư thừa của Trung Quốc.

Tác động chính trị nội bộ

Không những vậy, thực tế trên có thể dẫn đến những hậu quả chính trị nghiêm trọng ở các nước châu Âu.

Bởi giá khí đốt cao và lạm phát tăng có thể tạo ra bối cảnh khó khăn cho các nhà lãnh đạo trung dung ở châu Âu.

Pháp là một ví dụ điển hình. Với cuộc bầu cử tổng thống năm 2027 đang đến gần, bất kỳ sự gia tăng liên tục nào về chi phí năng lượng và áp lực chi phí sinh hoạt sẽ làm suy yếu hơn nữa phe trung dung. Tổng thống đương nhiệm Emmanuel Macron không tái tranh cử, và cuộc đua kế nhiệm ông Macron đang dần hình thành trong một môi trường có lợi cho các ứng viên đối lập. Nếu một cuộc chiến với Iran khiến lạm phát tiếp tục ở mức cao hoặc làm sâu sắc thêm cảm giác rằng Pháp đang phải trả giá cho những quyết định được đưa ra ở Washington hoặc Trung Đông, điều đó sẽ tạo ra một luận điểm mạnh mẽ cho phe cực hữu.

Đặc biệt, đảng Tập hợp Quốc gia của bà Marine Le Pen từ lâu đã tận dụng việc người dân thất vọng về kinh tế và thiếu tin tưởng vào khả năng quản lý khủng hoảng của giới tinh hoa. Vì thế, rủi ro thực sự đối với châu Âu không chỉ là tăng trưởng chậm hơn, mà cú sốc giá năng lượng tiếp tục làm suy yếu cơ sở cử tri của phe trung dung ủng hộ EU vào đúng thời điểm châu lục đang đầy khó khăn.

Bên cạnh đó, châu Âu còn hứng chịu hậu quả về an ninh. Sau nhiều năm khó khăn trong việc "cai nghiện" năng lượng từ Nga, EU hồi tháng 1 vừa qua đã hoàn thiện quy định loại bỏ dần nhập khẩu khí đốt của Nga kể từ năm 2027. Ủy ban châu Âu cũng dự kiến sẽ công bố lệnh cấm tương tự đối với dầu mỏ vào tháng tới. Nhưng với nguồn cung từ vùng Vịnh hiện đang bị gián đoạn và giá cả tăng vọt, một số nhà lãnh đạo EU đang đặt câu hỏi liệu khối này có đủ khả năng để tách rời khỏi năng lượng của Nga hay không.

Ngày 16.3, Thủ tướng Bỉ Bart De Wever kêu gọi bình thường hóa quan hệ với Nga để tiếp cận nguồn cung năng lượng giá rẻ. Mặc dù ý tưởng này vấp phải sự chỉ trích của công chúng vì bị cho là nhượng bộ Nga và gây nguy hiểm cho an ninh châu Âu, ông De Wever tuyên bố rằng trong thâm tâm, "các nhà lãnh đạo châu Âu nói với tôi rằng tôi đúng, nhưng không ai dám nói ra điều đó".

Chính vì thế, châu Âu đang gánh hậu quả không nhỏ từ cuộc chiến mà khối này không tham gia.