Còn nhiều mơ hồ về thỏa thuận Mỹ - Iran

Tương lai eo biển Hormuz

Một trong những vấn đề quan trọng nhất của đàm phán Mỹ - Iran là việc khôi phục hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz. Trong vấn đề này, mỗi bên lại đưa ra các thông điệp không đồng nhất, theo The Guardian.

ẢNH: REUTERS

Sáng sớm nay, Tổng thống Trump tuyên bố về việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ với Iran và cho phép mở cửa eo biển Hormuz "không thu phí". Tuy nhiên, chỉ một giờ sau, ông lại nói việc mở cửa tuyến đường thủy này phải phụ thuộc vào việc ký kết thỏa thuận ngày 19.6.

"Với việc eo biển được mở cửa sau khi thỏa thuận được ký kết vào ngày 19.6, nhằm mục đích rà phá thủy lôi, dầu sẽ lại được vận chuyển qua cả hai phía cho khu vực Trung Đông và toàn thế giới”, ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif (bên trung gian hòa giải) hoàn toàn không nhắc đến eo biển này trong tuyên bố về việc Mỹ - Iran đạt thỏa thuận. Trong khi đó, Hãng thông tấn Mehr của Iran đưa tin bản ghi nhớ yêu cầu mở cửa lại eo biển trong vòng 30 ngày theo "sự sắp xếp của Iran".

Mỹ và nhóm E4 (Anh, Pháp, Đức, Ý) kiên quyết phản đối việc thu phí thông hành và yêu cầu eo biển phải được mở cửa vô điều kiện, đảm bảo tự do hàng hải tuyệt đối.

Lebanon có nằm trong thỏa thuận?

Việc Lebanon có được gộp chung vào thỏa thuận ngừng bắn này hay không từng là rào cản lớn nhất trong các cuộc đàm phán trước giữa Washington và Tehran. Thủ tướng Pakistan khẳng định chiến sự đã chấm dứt vĩnh viễn và ngay lập tức "trên mọi mặt trận, bao gồm cả Lebanon".

Ông Trump hoàn toàn không nhắc đến Lebanon trong các bài đăng trên mạng xã hội. Còn với Israel, nước không tham gia đàm phán, Lebanon là vấn đề nhạy cảm khi quân đội Israel đang giao tranh trực tiếp với lực lượng Hezbollah ở Lebanon.

ẢNH: REUTERS

Đài Al Jazeera ngày 15.6 dẫn lời Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, khẳng định lực lượng Israel sẽ không rút khỏi vùng lãnh thổ đã kiểm soát ở miền nam Lebanon. Lãnh đạo quân đội Israel cảnh báo sẽ đáp trả nếu Iran lấy lý do tình hình ở Lebanon để tấn công Israel.

Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel Itamar Ben-Gvir nhấn mạnh: “Chúng tôi là quốc gia độc lập và có chủ quyền. Chúng tôi không phải thành phần tham gia thỏa thuận này, một thỏa thuận không đảm bảo an ninh cho chúng tôi và không ràng buộc chúng tôi theo bất kỳ cách nào. Chúng tôi không thỏa hiệp bất kỳ điều gì ngoài việc tiêu diệt Hezbollah”.

Kế hoạch công bố thỏa thuận Mỹ - Iran vào ngày 14.6 đã bị trì hoãn ít giờ sau khi Israel bất ngờ tấn công ngoại ô Beirut (Lebanon) làm 3 người chết và 6 người bị thương. Vụ việc này khoét sâu thêm mâu thuẫn giữa ông Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Theo Axios, ông Trump đã dùng những từ ngữ gay gắt để chỉ trích lãnh đạo Israel khi Israel liên tục tiến hành các cuộc không kích bất chấp nỗ lực hòa bình.

Phức tạp trong đàm phán hạt nhân Iran

Chương trình hạt nhân Iran được xem là vấn đề phức tạp và nhiều khả năng chưa thể giải quyết dứt điểm khi bắt đầu đàm phán, dù đây là nguyên nhân cốt lõi mà ông Trump đưa ra khi phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.

Ông Trump đã tái khẳng định "Iran sẽ không bao giờ có vũ khí hạt nhân". Ông còn trả lời tờ The New York Times rằng Mỹ sẽ nối lại các cuộc tấn công quân sự nếu Tehran không đạt được thỏa thuận hạt nhân trong các vòng đàm phán mở rộng từ ngày 19.6.

Iran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của mình vì mục đích hòa bình nhưng chưa từng công khai cam kết từ bỏ lượng uranium làm giàu. Theo The Guardian, Tehran đang sở hữu hơn 400 kg uranium được làm giàu ở cấp độ gần mức chế tạo vũ khí. Số vật liệu này được cho là đang chôn vùi dưới 3 cơ sở hạt nhân từng bị Mỹ không kích nghiêm trọng vào năm ngoái.

Giới quan sát nhận định sức ép chính trị dành cho ông Trump trong vấn đề hạt nhân Iran là rất lớn, khi chủ nhân Nhà Trắng buộc phải mang về thỏa thuận tốt hơn thỏa thuận hạt nhân Iran năm 2015 (JCPOA) được Tehran ký với nhóm P5+1 (Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc và Đức). Đó cũng là thỏa thuận mà ông Trump đơn phương rút Mỹ ra khỏi trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình (2017-2021).