Kẹt đường Trung Đông, tôm cá ùn ùn Trung Quốc

Trung Quốc mê tôm, cá Việt Nam 

Theo thống kê của Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), trong quý 1/2026, Trung Quốc và Hồng Kông vươn lên trở thành thị trường lớn nhất của thủy sản Việt Nam, với kim ngạch đạt khoảng 764 triệu USD, tăng gần 45% so với cùng kỳ. Riêng tháng 3, xuất khẩu sang thị trường này đạt hơn 250 triệu USD, tăng trên 50%.

ẢNH: C.N

"Đây không chỉ là mức tăng cao nhất trong các thị trường chủ lực, mà còn là yếu tố quyết định giúp toàn ngành duy trì tăng trưởng dương trong bối cảnh nhiều thị trường lớn như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc đều giảm", bà Lê Hằng, Phó tổng thư ký VASEP chia sẻ. 

Theo VASEP, thị trường Trung Quốc tăng trưởng trong quý 1 chủ yếu đến từ ba yếu tố: Năm 2026, Tết Nguyên đán rơi vào giữa tháng 2, kéo theo nhu cầu nhập khẩu thủy sản, đặc biệt là tôm nguyên con, hải sản sống và sản phẩm phục vụ tiêu dùng cao cấp tăng mạnh từ cuối năm trước và kéo dài sang đầu quý 1. Đáng chú ý, ở phân khúc tôm hùm sống, sự thay đổi về thuế quan và nguồn cung từ Canada đã tạo ra "khoảng trống thị trường", mở ra cơ hội rõ rệt cho các nhà cung cấp thay thế, trong đó có Việt Nam.

Vai trò của thị trường Trung Quốc trong những tháng đầu năm đã ảnh hưởng rõ nét tới cơ cấu tăng trưởng của toàn ngành trong quý 1. Ở nhóm tôm, tăng trưởng chủ yếu đến từ tôm hùm - sản phẩm có giá trị cao và phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc. Trong khi đó, tôm chân trắng vốn là mặt hàng chủ lực tại các thị trường Mỹ, EU thì gần như đi ngang vì nhu cầu tạm thời "đứng hình" khi chi phí vận chuyển và tàu biển chưa thuận lợi. Với cá tra, Trung Quốc tiếp tục là thị trường tiêu thụ lớn nhất, góp phần duy trì mức tăng trưởng ổn định cho mặt hàng này trong bối cảnh các thị trường khác còn thận trọng. Ở nhóm hải sản khác, các sản phẩm như cua ghẹ, nhuyễn thể..., thị trường Trung Quốc cũng vẫn dẫn đầu.

Không bỏ trứng vào một giỏ, tiếp tục mở rộng thị trường

Tuy nhiên, VASEP cũng cho rằng, sự tăng trưởng này mang nhiều yếu tố thời vụ, phản ánh nhu cầu tích trữ và phục vụ ngắn hạn hơn là xu hướng tăng trưởng dài hạn. Chia sẻ với PV Thanh Niên, một số doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cho biết thị trường Trung Quốc tăng trưởng mạnh trong khi các thị trường chủ lực khác xuất khẩu cầm chừng, chứng tỏ điểm nghẽn lớn nhất hiện nay chính là chiến sự xảy ra trên thế giới. Xuất khẩu sang Mỹ trong quý 1/2026 giảm hơn 10%, xuất khẩu sang Nhật Bản và Hàn Quốc cũng giảm khoảng 10%, xuất khẩu sang EU gần như đi ngang... Một số thị trường khác như ASEAN, Úc, Đài Loan hay một số thị trường mới nổi tiếp tục tăng trưởng chỉ là nỗ lực góp phần đa dạng đầu ra, còn muốn tăng trưởng ổn định phải nhờ vào những thị trường truyền thống như Mỹ, EU, Trung Đông...

ẢNH: Q.T

"Tính biến động theo chính sách và điều hành nhập khẩu của Trung Quốc có thể ảnh hưởng nhanh và mạnh đến tiêu thụ. Các thay đổi về kiểm soát biên mậu, tiêu chuẩn chất lượng hoặc nhịp cấp phép có thể khiến xuất khẩu biến động trong thời gian ngắn. Trong khi đó, xuất khẩu sang Trung Quốc đang có sự cạnh tranh ngày càng lớn, nhất là đối thủ Ecuador trong phân khúc tôm nguyên con", một doanh nghiệp thủy sản tại khu vực ĐBSCL nhận định

Trong quý 2/2026, VASEP dự báo thị trường Trung Quốc vẫn giữ vai trò chủ đạo, nhưng tăng trưởng sẽ phản ảnh đúng nhu cầu tiêu thụ hơn là tích trữ cho sự kiện mùa vụ. 

"Đối với toàn ngành, xuất khẩu trong quý 2 được dự báo tiếp tục tăng trưởng dương nhưng phân hóa rõ rệt. Tôm và cá tra vẫn là 2 mặt hàng chính trong khi thị trường Trung Quốc vẫn đóng vai trò là nơi tiêu thụ hàng đầu. Mỹ và một số thị trường khác có lợi thế về logistics (vị trí địa lý gần, vận chuyển thuận tiện) cùng với lợi thế thuế quan của các hiệp định FTA sẽ là những lựa chọn ưu tiên của các doanh nghiệp thủy sản trong năm nay", bà Lê Hằng nhận định.

Trong bối cảnh này, việc thỏa thuận ngừng bắn ở Trung Đông và tiến tới lưu thông hàng hải bình thường trở lại chính là yếu tố thúc đẩy giúp cho ngành thủy sản và các doanh nghiệp nỗ lực khai thác các đơn hàng để bù đắp sự sụt giảm trong thời gian qua. Trong số các mặt hàng thủy sản xuất khẩu, đáng chú ý là cá rô phi đang nổi lên như một điểm sáng. Sau khi xuất khẩu năm 2025 đạt khoảng 99 triệu USD (tăng 141% so với 2024), đà tăng trưởng này tiếp tục duy trì mạnh mẽ trong quý 1/2026 với kim ngạch ước đạt 35 triệu USD, tăng khoảng 190% so với cùng kỳ năm trước.