”Chìa khóa vàng” để TP.HCM hoàn thành 355 km metro

Ông Võ Hoàng Ngân, Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc TP.HCM, cho biết việc vận hành tuyến metro số 1 (Bến Thành - Suối Tiên) giống như phát lệnh cho đợt tái cấu trúc đô thị toàn diện của thành phố hơn 14 triệu dân. TP.HCM đang hướng tới mục tiêu hoàn thành 187 km đường sắt đô thị vào năm 2030 và vươn tới 355 km vào năm 2035, phát triển đô thị đa trung tâm.

Trong chiến lược này, TOD được xác định là "chìa khóa vàng" với ba trụ cột. 

Thứ nhất, TOD là động lực kinh tế khi cho phép nén đô thị tại các đầu mối giao thông, khai thác không gian ngầm và giá trị gia tăng từ quỹ đất quanh nhà ga để tái đầu tư hạ tầng.

Thứ hai, đây là giải pháp đô thị xanh, với metro đóng vai trò "xương sống", thúc đẩy mô hình đô thị nén, ưu tiên đi bộ, kết nối đa phương thức và giảm phụ thuộc phương tiện cá nhân.

ẢNH: SỸ ĐÔNG

Thứ ba, TOD phải gắn với bản sắc đô thị. Việc quy hoạch cần đồng thời bảo tồn di sản, không gian văn hóa, hình thành các khu vực phát triển hiện đại nhưng vẫn giữ được đặc trưng của đô thị phương Nam.

Theo ông Ngân, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đang tham mưu UBND TP.HCM lập quy hoạch tổng thể đường sắt đô thị, quy hoạch không gian ngầm và thiết kế đô thị dọc các tuyến metro. Đồng thời, thành phố đang cụ thể hóa các cơ chế đặc thù từ Nghị quyết 98, 188 và 260 của Quốc hội nhằm khơi thông nguồn lực, thu hút đầu tư vào các khu vực TOD.

TP.HCM giữ lại 100% nguồn thu từ phát triển TOD

Bà Tống Thị Hạnh, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng), cho biết các quy định mới trong luật Đường sắt 2025, luật Thủ đô 2024 và các nghị quyết của Quốc hội đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho phát triển đô thị TOD.

Đáng chú ý, các cơ chế đặc thù cho phép TP.HCM điều chỉnh chỉ tiêu sử dụng đất khác với quy chuẩn quốc gia, với điều kiện vẫn bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, xã hội và môi trường.

ẢNH: NHẬT THỊNH

"TP.HCM được giữ lại 100% nguồn thu từ phát triển TOD để tái đầu tư cho hệ thống đường sắt đô thị và hạ tầng giao thông liên quan", bà Hạnh cho biết, đồng thời nhấn mạnh đây là hướng đi phù hợp với kinh nghiệm quốc tế. Tuy nhiên, bà Hạnh cũng lưu ý việc phát triển TOD không chỉ nhằm "nuôi" hạ tầng mà cần hướng tới mục tiêu rộng hơn là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an sinh xã hội.

Ở góc độ chuyên gia đô thị, tiến sĩ Phạm Trần Hải, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM, khuyến nghị TP.HCM cần triển khai quy hoạch TOD ở nhiều cấp độ, từ vùng đô thị, hành lang, khu đô thị và khu vực quanh nhà ga.

Theo ông, mỗi khu TOD phải có đặc trưng phù hợp với tuyến metro, vị trí nhà ga và bối cảnh đô thị xung quanh, qua đó tạo sức hút và giá trị khác biệt cho bất động sản.

ẢNH: SỸ ĐÔNG

Về khai thác giá trị đất, tiến sĩ Hải cho rằng nếu thiếu sự đồng bộ giữa quy hoạch, đất đai, giao thông và thị trường bất động sản, TOD khó phát huy hiệu quả. Đặc biệt, cần tính toán cân đối cung - cầu trong bối cảnh nhiều tuyến metro được triển khai cùng lúc.

Chuyên gia cũng đề xuất thúc đẩy hợp tác công - tư, cho phép khai thác không gian trên và dưới nhà ga, đồng thời khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển tiện ích công cộng như quảng trường, lối đi bộ, công viên… để đổi lại các ưu đãi về thuế, hệ số sử dụng đất hoặc thủ tục.