Chấm thi tốt nghiệp THPT: Làm thế nào để công bằng giữa các địa phương?

KIỂM TRA CHẤM THI "CẮM CHỐT" 34 TỈNH, THÀNH

Tại Hà Nội, Sở GD-ĐT cho biết đã điều động hơn 800 cán bộ, giáo viên (GV) các trường THPT tham gia chấm thi. Tại Bắc Ninh, gần 350 cán bộ, GV được huy động tham gia công tác chấm thi. Theo kế hoạch, các tổ chấm thi sẽ làm việc đến hết ngày 28.6. Tại TP.HCM, do số lượng thí sinh (TS) đông, đã huy động 1.000 người tham gia công tác chấm thi.

Việc chấm thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại tỉnh Phú Thọ diễn ra từ 16 - 21.6 với 400 cán bộ, GV tham gia. Theo thống kê, số bài thi tự luận môn ngữ văn là 47.313 bài; số bài thi trắc nghiệm là 141.826.

Tại Sơn La, ban chấm thi đã tổ chức khai mạc với sự tham gia của 158 cán bộ, GV. Hội đồng sẽ thực hiện chấm 14.026 bài thi tự luận môn ngữ văn và 41.590 bài thi trắc nghiệm từ ngày 14 - 28.6.

ẢNH: TUẤN MINH

Theo ông Bạch Đăng Khoa, Phó giám đốc Sở GD-ĐT Bắc Ninh, công tác chấm thi là khâu đặc biệt quan trọng, nguyên tắc tối thượng là đảm bảo tính chính xác, công bằng, đánh giá đúng năng lực của TS.

Bộ GD-ĐT cho biết đã thành lập 34 đoàn kiểm tra chấm thi ủy quyền của Bộ "cắm chốt" tại 34 tỉnh, thành. Đơn cử, tại Bắc Ninh, trưởng đoàn kiểm tra chấm thi ủy quyền của Bộ GD-ĐT là một hiệu trưởng trường THPT thuộc Sở GD-ĐT Lào Cai.

Việc chấm thi tự luận cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới. Theo chỉ đạo của Bộ GD-ĐT, các địa phương báo cáo tiến độ hằng ngày để kiểm soát các vấn đề phát sinh, chấm kiểm tra lại ngay nếu cần thiết nhằm hướng tới mục tiêu chấm đúng điểm, công bằng trên quy mô toàn quốc. Bên cạnh đó, Bộ GD-ĐT còn thành lập ban chấm thẩm tra để tiến hành chấm đột xuất bất cứ hội đồng nào.

Sau khi chấm xong, các hội đồng thi địa phương không công bố kết quả ngay mà phải gửi toàn bộ điểm số về hệ thống quản lý tập trung của Bộ GD-ĐT. Bộ sẽ tiến hành rà soát, đối sánh để đảm bảo dữ liệu giữa địa phương và hệ thống trùng khớp hoàn toàn, không có sai sót. Chỉ khi các bước kiểm tra an toàn này hoàn thành và được Bộ phê duyệt, kết quả thi mới chính thức được công bố công khai đến TS và phụ huynh.

KHÔNG CÒN MỖI ĐỊA PHƯƠNG MỘT HƯỚNG DẪN CHẤM

Trọng tâm chú ý trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay là đề thi môn ngữ văn và cách chấm thi thế nào với cách ra đề như vậy. Bộ GD-ĐT khẳng định đề thi mở nên hướng dẫn chấm cũng sẽ mở.

Cô Nguyễn Thị Hải, GV Trường tiểu học, THCS và THPT Hồng Đức (Hưng Yên), nhìn nhận: "Chấm mở không phải là sự dễ dãi, vô nguyên tắc. Chấm mở là việc thay đổi thước đo: từ chỗ đo "lượng kiến thức tái hiện" sang đo "chất lượng tư duy phản biện và năng lực biểu đạt"".

Việc chấm thi theo các dải năng lực (rubric), theo cô Hải, là hướng tiếp cận phù hợp và đáng được áp dụng. Theo đó, thay vì quy định cứng nhắc mỗi ý trong đáp án tương ứng với một số điểm nhất định, hướng dẫn chấm cần tập trung đánh giá năng lực của học sinh (HS) thông qua các tiêu chí rõ ràng. Cụ thể, trên trục tư duy, người chấm cần xem xét bài viết có lập luận logic hay không, cách đặt vấn đề có sắc sảo không, cách giải quyết mâu thuẫn trong bài viết có thấu đáo không?

Trên trục dẫn chứng, cần đánh giá khả năng HS chủ động lựa chọn, phân tích và sử dụng dẫn chứng để bảo vệ quan điểm của mình; đồng thời xem xét mức độ phù hợp, sức thuyết phục của dẫn chứng cũng như sự am hiểu của HS về đời sống xã hội.

"Khi chấm theo dải năng lực, một bài viết có thể đi theo hướng tiếp cận hoàn toàn mới, khác với số đông, thậm chí khác với quan điểm của giám khảo nhưng nếu bảo đảm tính logic, có lập luận chặt chẽ và đủ sức thuyết phục thì vẫn xứng đáng được đánh giá ở mức điểm cao nhất", cô Hải cho hay.

Thầy Nguyễn Trọng Trường, Tổ trưởng tổ văn khối THPT, Trường THCS - THPT Phenikaa (Hà Nội), nêu quan điểm, "chấm mở" không có nghĩa là chấm cảm tính, mà vẫn phải dựa trên chuẩn kiến thức, kỹ năng, yêu cầu cần đạt và thang điểm cụ thể. Người chấm trước hết phải đọc bài trong tâm thế tôn trọng tiếng nói riêng của HS. Các em có thể lựa chọn cách triển khai khác nhau, dẫn chứng, cách diễn đạt khác nhau, miễn là lập luận hợp lý, bám sát vấn đề, có căn cứ từ văn bản hoặc đời sống, thể hiện được năng lực cảm thụ, tư duy và diễn đạt thì cần được ghi nhận.

Đặc biệt, với những bài viết có phát hiện riêng, cách liên hệ sâu sắc, quan điểm nhân văn, diễn đạt có cá tính nhưng không lệch chuẩn, GV chấm cần mạnh dạn đánh giá cao.

Để bảo đảm công bằng, thầy Nguyễn Trọng Trường cho rằng người chấm cần thống nhất rất kỹ hướng dẫn chấm, xác định rõ đâu là yêu cầu cốt lõi bắt buộc, đâu là phần HS có thể sáng tạo.

Một GV dạy ngữ văn THPT, từng có nhiều năm chấm thi tốt nghiệp THPT, chia sẻ kinh nghiệm: Các năm trước, căn cứ trên đáp án của Bộ GD-ĐT, hội đồng chấm thi của từng địa phương sẽ có hướng dẫn chấm chi tiết để áp dụng cho địa phương mình. Do vậy, việc chấm chặt, chấm lỏng cũng có thể từ các hướng dẫn của từng địa phương mà ra. Theo vị này, có tình trạng nếu năm trước điểm môn văn của địa phương mình thấp quá so với mặt bằng chung thì năm sau sẽ có hướng dẫn chấm "nới tay" hơn một chút. Do vậy, nếu năm nay chấm thi theo tiêu chí chung thì tình trạng mỗi địa phương một hướng dẫn riêng, "chặt - lỏng" khác nhau sẽ không còn nữa.

Trước đó, ông Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng (Bộ GD-ĐT), khẳng định năm nay Bộ sẽ chuẩn hóa hướng dẫn chấm, đảm bảo tất cả các hội đồng thi tại 34 tỉnh, thành đều có một cách hiểu, một thước đo đồng nhất, không để chỗ cho sự cảm tính. Bên cạnh đó, quy trình kỹ thuật cũng được tăng cường nghiêm ngặt hơn; nâng cao ý thức của giám khảo, siết chặt trách nhiệm và đạo đức nghề nghiệp của từng GV chấm thi nhằm bảo đảm sự công bằng tối đa cho mọi TS.

Ảnh: Nhật Thịnh

SẼ TRÁNH ĐƯỢC TÌNH TRẠNG "MƯA ĐIỂM 9"?

Dù chưa có kết quả thi nhưng nhiều GV dự đoán điểm thi môn văn năm nay sẽ thấp và ít điểm 9 trở lên hơn so với những năm gần đây.

Cô Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trường THPT chuyên tỉnh Tuyên Quang, nêu dự đoán mức điểm sàn thấp hơn năm trước một chút (nếu đáp án mở), khoảng 5 - 6 điểm. Với HS ở miền núi, vùng sâu, vùng xa sẽ gặp khó khăn hơn TS các khu vực khác vì đề dài, thời gian ngắn; phần nghị luận xã hội đòi hỏi TS phải am hiểu và có kiến thức thực tế đời sống, có tầm nhìn bao quát và kiến giải riêng; phần nghị luận văn học, tác phẩm thơ có vẻ đơn giản nhưng lại chứa đựng nhiều triết lý, suy ngẫm, trải nghiệm sống vượt quá khả năng và trải nghiệm của HS.

Cô Đặng Thị Lan Anh, GV tổ ngữ văn, Trường THPT chuyên Nguyễn Trãi (Hải Phòng), nhận định với đề bài này, HS chỉ thi với mục tiêu để xét tốt nghiệp có thể đạt điểm trung bình, HS sử dụng kết quả để xét tuyển đại học cần phấn đấu mức điểm 8 - tránh tình trạng "mưa" điểm 9 như các năm trước khiến môn văn trở nên "rẻ rúng".

Thầy Dương Trung Thành, Trường phổ thông Dân tộc nội trú tỉnh Bắc Ninh, cũng cho rằng phân hóa điểm văn sẽ rõ nét: Đa số TS học lực trung bình sẽ đạt từ 5 - 6 điểm, TS khá giỏi sẽ đạt mức điểm từ 7 - 8 điểm. HS xuất sắc sẽ đạt ngưỡng 9 điểm trở lên nhưng theo thầy Thành tỷ lệ sẽ thấp. "Đề sẽ đánh giá tương đối chính xác năng lực HS và tránh việc GV chấm lỏng tay, có chữ là có điểm", thầy Thành chia sẻ.